به هنگام این قرارهای مخفی عاشقانه ، حتی چای به سختی دم می کشد .

سطرهایی با « ویسواوا شیمبورسکا » برنده ی نوبل 1996

مصطفی توفیقی / منتشر شده توسط ماهنامه ی تخصصی تاک ( شماره ی ۶ - مهرماه ۱۳۸۸ )

رهگذر ! از ساکت مغز الکترونیکی را بیرون بیاور  /  و یک لحظه به سرنوشت شیمبورسکا فکر کن ^{( 1 ) ....}

بیشتر ما شعردوستان ایرانی « ویسواوا شیمبورسکا » شاعر لهستانی را با دو کتاب می شناسیم : « آدم ها روی پل » و « عکسی از یازده سپتامبر » ؛ همین و بس ! اما خانم شیمبورسکا علاوه بر این دو کتاب ترجه شده به فارسی ، مجموعه شعرهای دیگر هم دارد : برای این است که زنده ایم ، سوالاتی مطرح در خویش ، ندایی به یه تی ، نمک ، طفلک بازیگوش ، به هر حال ، عدد عظیم و پایان و آغاز ؛ بعلاوه ی چندین مقاله و البته یک « جایزه ی نوبل » ! در این مقاله برای شما از شیمبورسکا ، شعرها و اندیشه هایش نوشته ام و البته در مورد دیگاه های او نسبت به زندگی ( تولد – عشق – مرگ ) ، شعر ( شعر – شاعر – مخاطب شعر ) و همین طور جهان ( حقیقت جهان – جهان گذشته و جهان اکنون ) ؛ بخوانید :

***

زندگینامه

اگر چه « برای به دنیا آمدن بچه / دنیا هرگز آماده نیست » ^{( 2 )} اما ویسواوا در دوم جولای 1923 به دنیا آمد تا شعر به دنیا بیاید  ، در شهرک کورینک استان پزنان در غرب لهستان ، با این حال در شناسنامه اش نوشتند : متولد « بنین » ، در شرایط جنگ جهانی که « خودمان را هر طور شده باید از کانال های فاضلاب به مرکز شهر می رساندیم » ^{( 3 )} ؛ 1931 به کراکوف می رود ؛ به خاطر هجوم آلمان ها به مراکز فرهنگی لهستان نمی تواند به مدرسه برود ، مثل خیلی های دیگر ، پس در دوره های مخفیانه تحصیل می کند و پس از کسب مدرک دیپلم در راه آهن استخدام می شود و شاید همان جاست که متوجه می شود : « ... قطار به سکوی سه وارد شد / آدم های زیادی پیاده شدند / فقدان شخص من / با انبوه مردم / به سمت خروجی می گریخت // در این شتاب زدگی / چند زن ، شتاب زده جایگزین من شدند // زنی به سوی مردی دوید / که نمی شناختمش / اما او ، بلافاصله شناختش . // هر دوشان ، روبوسی هایی کردند / که مال من نبود ... » ^{( 4 )}1945 ادبیات لهستانی می خواند در دانشگاه یاگلونیان کراکوف و همین طور جامعه شناسی که تا 1948 ادامه می یابد ؛ در بیست و دوسالگی ( 1945 ) نخستین شعرهایش را با تاثیرپذیری از «چسواف می‌وش » برنده ی نوبل 80 سرود و در نشریات به چاپ رساند  و هفت سال بعد ، نخستین مجموعه ی شعرش را منتشر کرد با عنوان « برای این است که زنده ایم » ؛ 1953 و همزمان با فعالیت های سیاسی اش در حمایت از استانیلیسم ، عضو هیات تحریریه ی هفته نامه ی « زندگی ادبی » شد اما زمانی که در سال 1981 فعالیت رسمی اش با این نشریه را قطع کرد ، مدت ها بود که که از « حزب کارگران متحد لهستان » بیرون آمده بود و دیگر شعر « لنین » اش را برای کسی نمی خواند ؛

"«شیمبورسکا» در 1996 در حالی جایزه‌ی نوبل ادبیات را از آن خود کرد که تنها نزدیک به دویست قطعه شعر سروده بود. تصمیم اعطای این جایزه به «شیمبورسکا» از معدود تصمیماتی بود که به اعتقاد اغلب منتقدان ادبی دنیا، به‌دور از هرگونه ملاحظات سیاسی انجام گرفت. «شیمبورسکا» هر چند قبلا در شعر «بچه‌های این دور و زمانه »؛ «همه‌ی امور روزانه، امور شبانه چه مال تو باشد چه مال ما یا شما» را «امور سیاسی» می‌داند، اما فعالیت‌های سیاسی‌اش در زندگی ادبی او تاثیری نداشته است، به همین خاطر به گفته‌ی بسیاری از منتقدان ادبی، شعر «شیمبورسکا»، شعر سیاسی نیست. خود او در پاسخ به سئوالی که در همین رابطه از او پرسیدم می‌گوید: «این قضیه به من مربوط نمی‌شود، باید یقه‌ی آکادمی نوبل را گرفت و نه یقه‌ی من.» با این همه، اعطای نوبل به «شیمبورسکا» هر چند برای او نفعی نداشت، خوانندگان زیادی از سراسر جهان را با اشعارش آشنا کرد. وقتی می‌پرسم که نوبل زندگی خیلی از نویسندگان و شاعران دنیا را تغییر داده، زندگی شما را چطور؟، جواب می‌دهد: «می‌خواهی باور کن، می‌خواهی نکن. اما من هیچ وقت به جایزه نوبل فکر نکرده بودم. بدترین کاری که یک نویسنده می‌تواند بکند این است که منتظر جایزه باشد.» " ^{( 5 ) "}«شیمبورسکا» که پس از «هنریک سینکیویچ»، «وادیسوا ریمونت» و «چسواف می‌وش»، چهارمین نویسنده‌ی لهستانی‌است که نوبل ادبیات را برده است، خود این جایزه را اغلب دست و پا گیر توصیف کرده و حتی در گفت‌وگویی با «خانم والاس» که از دوستان صمیمی‌اش هم بوده می‌گوید: «تمام عمر تلاش کرده‌ام که خودم باشم و حالا می‌خواهند که از من چهره‌ای بسازند. اما غریزه‌ام که به آن اعتماد تام دارم به من می‌گوید که این چهره شدن برایم می‌تواند خطرناک باشد. هر روز نامه‌های بسیاری دریافت می‌کنم که از من خواسته‌اند در مراسم گوناگون شرکت کنم؛ پرده‌بردای کنم و یا رهبری تظاهراتی را به عهده بگیرم. اما اگر جلوداری یک تظاهرات را به عهده بگیرم، مجبور می‌شوم رهبری تظاهراتی دیگر را نیز به عهده بگیرم و شاید این تظاهرات دومی علیه تظاهرات اولی باشد.» " ^{( 6 )}

وی هم اکنون و پس از دریافت جایزه ی نوبل ، زندگی عادی خود را در پیش گرفته است ، به دامان طبیعت پناه می برد و همچنان شعر می نویسد ؛ گزیده گو است و کم مصاحبه می کند : « واقعیت این است که من اصلا نمی‌فهمم مردم چه علاقه‌ای دارند که با من مصاحبه کنند. در این چند سال اخیر بیشترین عبارتی که من گفته‌ام این بوده که «نمی‌دانم.» به سنی رسیده‌ام که باید از نظر آگاهی آدم جا افتاده‌ای باشم اما واقعیت این است که هیچ چیز نمی‌دانم. به نظر من بیشتر خرابکاری‌ها و افتضاحات بشری را آدم‌هایی به بار آورده‌اند که فکر می‌کرده‌اند می‌دانند.» ^{( 7 )}   

سروده  های شیبورسکا تاکنون به بیش از چهل زبان ترجمه شده است و این در حالیست که تعبیر او از شعر چنین است  : « من نمی دانم و نمی دانم ، و می چسبم به همین ، / مثل حفاظ پله ها » ^{( 8 )}

؛ و بهانه اش برای شعر گفتن این است که : « خنده دار بودن شعر گفتن را / به خنده دار بودن شعر نگفتن ترجیح می دهم » ^{( 9 )}

 شیمبورسکا که خود ، چنین خود را معرفی می کند : « اینجا نویسنده ای خوابیده ، عتیقه مثل ویر گول / که صاحب چند شعر است / خاک ، بزرگوارانه استراحتی ابدی به او داده ، با این که جنازه عضو هیچ یک از گروه های ادبی نبوده / اما چیز بهتری جز این متل کودکانه ، گیاه بابا آدم و جغد / روی قبر دیده نمی شود. / رهگذر ! از ساکت مغز الکترونیکی را بیرون بیاور  /  و یک لحظه به سرنوشت شیمبورسکا فکر کن » ^{( 10)}

البته نظر جالبی هم در مورد بیوگرافی دارد که در موردش نوشته ام و خواندید : « ... زندگی چه دراز باشد چه کوتاه / زندگینامه باید کوتاه باشد // ... مهم تر این است چه کسی تو را می شناسد تا تو چه کسی را می شناسی / اگر صحبت از مسافرت باشد تنها مسافرت های خارج از کشور / عضویت در چیزی ، بدون گفتن دلیلش / مدال ها ، بدون گفتن علت دریافتشان ... // درباره ی سگ ها و گربه ها و پرنده ها ساکت بمان / همچنین درباره ی خرت و پرت های خاطره برانگیز / دوستان و خواب ها . // بیشتر قیمت مطرح است تا ارزش / و عنوان تا محتوا ... »^{( 11)} که البته امیدوار م اشتباه کرده باشد !!!

زندگی از نگاه شیمبورسکا :

شیمبورسکا بسیار به زندگی نزدیک است ؛ « حیات » را درک میکند ؛ اگر چه در حقیقت آن تردید دارد ؛ و به مرگ لبخند می زند  ؛ اگر چه در حقیقت آن تردید دارد ...

یک – تولد :

از نظر او « به دنیا آمدن » چندان هم کار ساده ای نیست و دنیا باید خودش را برای به دنیا آمدن بچه آماده کند :

« برای به دنیا آمدن بچه / دنیا هرگز آماده نیست // هنوز کشتی های ما از وین لاندیا بازنگشته اند . / هنوز دره ی حضرت گوتارد پیش چشم ماست. / نگهبان ها را باید در صحرای طور گم کنیم ، / / ... ذخیره ی باندهای پانسمان تمام شد / ذخیره ی کبریت ها ، دلیل ها ، پنجه بکس ها و آب ... // ... تا زائو به راحتی فارغ شود / و بچه سالم بزرگ شود / تا گاهی خوشبخت باشد / واز روی پرتگاه بپرد ... » ^{( 12)}

دو – عشق :

عشق شیمبروسکا ، یک اتفاق است :

« ... دوست داشتم از آن ها بپرسم / آیا به یاد نمی آورند / شاید درون دی چرخان / زمانی رو بروی هم ؟ / یک « ببخشید » در ازدحام مردم ؟ / یک صدای « اشتباه گرفته اید » در گوشی تلفن ؟ / ولی پاسخشان را می دانم . / نه ، چیزی به یاد نمی آورند . // بسیار شگفت زده می شدند / اگر می دانستند ، که دیگر مدت هاست / بازیچه ای در دست اتفاق بوده اند ... » ( 13 )

شیمبورسکا اما به همان اندازه که « برگ های بی گل را به گل های بی برگ ترجیح می دهد » ( 14 ) ، دوست داشتن آدم ها را به عاشق شدن ترجیح می دهد ( 15 ) و البته خود در این مورد توضیح می دهد : « منظور من این نیست که دوستی بهتر از عشق است. من تنها درباره‌ی تفاوت‌های بین این دو احساس حرف زده‌ام. عشق سخت‌تر و متوقع‌تر است. » ( 16 )

« دوست داشتن » در شعر شیمبورسکا ، اتفاق بزرگیست ؛ بزرگ و جادویی :

دو شب شبیه هم نیست / دو بوسه شبیه هم نیستند . ( 17 ) دیروز وقتی کسی در حضور من / اسم تو را بلند گفت / طوری شدم ، که انگار گل رزی از پنجره ی باز / به اتاق افتاده باشد ( 18 ) به هنگام این قرارهای مخفی عاشقانه ، حتی چای به سختی دم می کشد . ( 19 )

سه – مرگ :

حجم زیادی از سروده های شیمبورسکا به « مرگ » اختصاص یافته است  ؛ توصیف طنزآلود و طعنه آمیز او از مرگ نه تنها مرگ بلکه زندگی و مرگ را توامان به سخره گرفته است ؛

« در چه شرایطی خواب مرده ها را می بینی ؟ / آیا قبل از خواب ، زیاد به آن ها فکر می کنی ؟/ اول چه کسی ظاهر می شود ؟/ آیا همیشه همان شخص است ؟/ نام ؟ نام خانوادگی ؟ نام گورستان ؟ تاریخ مرگ ؟ // ... چه چیزهایی در دست دارند ؟ در مورد آنها بگو / پلاسیده ؟ زنگ زده ؟ جزغاله ؟ پوسیده ... » ( 20 )به عقیده ی او « جاودانگی مرده ها تا زمانی ست / که تاوانشان با حافظه پرداخت می شود . / این نرخی شناور دارد . روزی نیست که کسی / جاودانگی خود را از دست نداده باشد ... » ( 21 ) او در شعر « بدون اغراق در مورد مرگ » که مانیفست مطایبه آمیز شاعری است مرگ اندیش چنین می نویسد : « آن که می پندارد مرگ مقتدر است / خود دلیلی زنده بر مقتدر نبودن آن است / زندگی ای پیدا نمی شود که دست کم یک لحظه / جاودان نبوده باشد . / مرگ / همیشه در فاصله ی همین لحظه تاخیر می کند ... » ( 22 )او حتی در تشییع جنازه ی « مرده ها » یش هم شرکت می کند و احوال تشییع کنندگان را جویا می شود  ( ! ) و البته به این نتیجه می رسد که : « سرنوشت همه ی ما همینه ! » (

23 )

شعر از دیدگاه شیمبورسکا

یک – شعر

شیمبورسکا شعر می گوید چون « خنده دار بودن شعر گفتن را / به خنده دار بودن شعر نگفتن ترجیح می دهم » ( 24 )

او بین شعر و نثر چنین تفکیک قائل می شود : « شاعران یعنی شعر ، نویسندگان یعنی نثر // در نثر می تواند همه چیز باشد حتی شعر ، / اما در شعر فقط باید شعر باشد  ... »  ( 25 ) به عقیده ی او «... شعر خوب شعری است که هر کلمه‌ی آن در جای خودش قرار گرفته و نتوان کلمه‌ای را با کلمه‌ی دیگری عوض کرد.» ( 26 ) از نظر شیمبورسکا « «شعر گفتن یک مبارزه است. چون در اعماق وجود هر شاعری احساسات وجود دارد. اما شاعر باید با این احساس‌اش مبارزه کند. اگر قرار باشد که از احساساتمان استفاده کنیم که آن وقت تنها کافی است بگوییم: «دوستت دارم! تو را خدا نرو! مرا ترک نکن! بدون تو چه کار می‌توانم بکنم؟ اه، چه کشور بدی دارم! اه چه آدم بدبختی هستم!»  »  ( 27 )

او شهود شهود شاعرانه ( الهام ) را مختص شاعران نمی داند : « شهود شاعرانه امتیاز خاص شاعران ، یا در کل هنرمندان نیست . گروهی از مردم وجود دارند ، وجود داشته اند ، و همیشه وجود خواهند داشت که به دریافت شهود نائل می شوند و اینان کسانی هستند که آگاهانه شغلی برای خود انتخاب کرده و آن را باعشق و شعور بر عهده می گیرند . چنین پزشکانی پیدا می شوند ، چنین دبیرانی ، چنین باغبانانی و صاحبان صدها و صدها شغل دیگر ... اکنون اجازه بدهید بگویم با وجود این که شهود را از انحصار شاعران خارج کردم ، اما باز آن ها را در گروه کم شمار برگزیدگان سرنوشت قرار داده ام ... » ( 28 )

دو – شاعر :

به عقیده ی شیمبورسکا ، شاعر « نمی داند » و چون « نمی داند » شاعر است : « ... اما این شعر چیست ؟ / پاسخ های تردیدآمیزی که داده شده / یکی دوتا نیست . / اما من نمی دانم و نمی دانم ، و می چسبم به همین ، / مثل حفاظ پله ها . » ( 29 ) ؛ به نظر او ، تفاوت ابتکار شاعران و ناشاعران ( دیکتاتورها ) در این است که : « ( ناشاعران ) می دانند . می دانند و آنچه می دانن تا ابذ برای آن ها کافی ست . دنبال چیزی نیستند که بیشتر از آن چه که می دانند باشد ، چرا که اگر دنبالش می رفتند شاید از قدرت استدلالشان کاسته می شد . » ( 30 ) به گفته ی او « شهود شاعرانه ، هرچه که باشد از "نمی دانم " بی وقفه ای زاده می شود » ( 31 )  او در تمام این سال‌ها تلاش کرده تا بگوید نمی‌داند، یا این که اگر قرار باشد حرف درست و حسابی‌ای بزند، خب، در شعرهایش می‌زند. ( 32 ) «شیمبورسکا» خود در این رابطه در نخستین گفت‌وگویی که بعد از خبر دریافت نوبل ادبیات با شبکه سراسری تلویزیون لهستان انجام داده، گفته است: «واقعا زیاد حرف می‌زنیم. همه دارند حرف می‌زنند. بیشتر از نیاز. همه فکر می‌کنند چیزی گفتنی دارند. حال آن که حرف با ارزش شاید دو سه بار در یک قرن پیدا شود. خود من شخص پر حرفی نیستم. اصلا بیش از آن که راجع به چیزی اظهار نظر کنم، دوست دارم یکی دو روز بیندیشم. دلم می‌خواهد حرفم ارزش دو روز فکر کردن را داشته باشد. » ( 33 )

شاعر ، جهان را به دیده ی اعجاز می نگرد : « ... معجزه ی معمولی : / در سکوت شب / پارس سگ های نامرئی // یکی از معجزه های بی شمار : / ابر لطیف و کوچکی ست ، / اما می تواند ماه بزرگ و سنگین را بپوشاند . // چند معجزه در یک معجزه : / تصویر درخت توسکا بر آب ... // ... معجزه ای که کافی ست دور و برت را نگاه کنی : / دنیای همه جا حاضر ... » ( 34 ) و در لحظه ی شعر گفتن به هیچ چیز جز شعر گفتن نمی اندیشد : «  بی آ نکه از قبل نگران این باشم / که آیا این شعر است / و چه نوع شعری ... » ( 35 )

سه – مخاطب شعر :

شیمبورسکا شاعری واقع گراست و هیچ گاه واقعیت ها را فدای ایده آل ها و آرمان پردازی های خود نمی کند  حتی اگر آن آرمان ، همه ی زندگی او باشد : « شعر » ؛ از این رو مخاطبان شعر ، درست مانند همه ی کسان دیگر جامعه از کارگر ساختمانی تا رئیس جمهور و از کشاورز تا فروشنده و پلیس و معلم و پزشک ، در برابر خواننده ی شعر شیمورسکا نقاب از چهره بر می دارند و آن گونه که هستند ، نه آن گونه که باید باشند ، به مخاطب معرفی می شوند : « بعضی ها / یعنی نه همه / حتی نه اکثریت همه ، بلکه اقلیت . / اگر مدرسه ها را به حساب نیاوری / که در آنجا شعر اجباری ست / و خود شاعران را . / شاید از میان هزار نفر ، دو نفر پیدا شود . // دوست دارند ./ اما آش رشته را هم دوست داریم ، / تعارف ها و رنگ آبی را هم دوست داریم ،/ شال گردن کهنه را هم دوست داریم ،/ دوست داریم حق با ما باشد ،/ نوازش کردن سگ ها را دوست داریم ،/ شعر را ... » ( 36 )

« شب شعر یک شاعر » اگرچه آن شاعر « ویسواوا شیمورسکا : هم باشد ، رونق روزهای گذشته ی ادبیات را ندارد : « ای الهه ی شعر ، داد و فریادهای تماشاچیان را از ما دریغ کرده ای / اگر کسی بوکسور نباشد ، انگار اصلا وجود ندارد » ( 37 ) و حتی باران ، این الهه ی زیبایی و شاعرانگی ، نیز نه تها نمی تواند مردم را به شنیدن شعر ترغیب کند بلکه به عکس آن ها را درون خانه هایشان حبس می کند : « ... نیمی از آن ها آمده اند چون باران می آید / بقیه قوم و خویشند . ای الهه ی شعر . » ( 38 ) و از میان آنان نیز که آمده اند : « در ردیف اول ، پیرمردی خوابی شیرین می بیند : / زن مرده اش از گور برخاسته و / برایش کیک آلو می پزد . / شعله ی زیرش کم است ، زیرا کیک می سوزد ... » ( 39 )

جهان از نگاه شیمبورسکا

الف – حقیقت جهان :

شیمبورکا از بیان صریح اندیشه های خود در لابلای سروده هایش پروایی ندارد و این کشف درک فلسفی او از هستی را برای ما آسان تر می کند : « چیزی که به اندیشه در نمی آید / به اندیشه در می آید . » ( 40 ) به عقیده ی او « فسق و فجوری بدتر از اندیشیدن وجود ندارد ...  هیچ چیزی برای آن هایی که می اندیشند مقدس نیست ... »  ( 41 ) و او خود که می اندیشد و هیچ چیز برایش مقدس نیست  واقعیت زندگی را چنین یافته است : « ... در همان دویدنی از جاده ی بی پایان / که هرگز پایان نمی گیرد ، / جاده ای برای طی کردن ، تا ابد / و آن قدر گستاخند که خیال می کنند این واقعیت دارد . » ( 42 ) او به نتیجه ی دوگانه ی دست و پا زدن های مکرر انسان ها در محیط محدود زندگی می نگرد : « ستاره ی جدیدی را کشف کرده اند / و این بدین معنا نیست که دور و بر ما روشن تر شده / و چیزی اضافه شده که تا به حال نبوده باشد ... » ( 43 ) و این گونه ادعاهای انسان در مورد « شناخت پدیده ها» را زیر سوال می برد : « اسمش را دانه ی شن می گذاریم . / اما او خود را نه دانه می داند و نه شن ... » ( 44 )

ب – جهان گذشته  :

همان طور که پیش از این نوشتم ، شیمبوروسکا جهان امروز را آماده ی استقبال از آیندگان نمی داند و گذشتگان را به نیمه تمام گذاشتن حرکت ها و آشفته کردن جهان متهم می کند ( 45 )

ج – جهان اکنون ( مدرنیته ) :

او همچنین از « مدرنیسم » انتقاد می کند و نتایج ناخوشایند آن را سرزنش می نماید :

یک – سیاست :

ما بچه های این زمانه ایم / و عصر ، عصر سیاست است ... // حتی لازم نیست انسان باشی / تا بر اهمیت سیاسی ات افزوده شود . / کافی ست نفت باشی ، علوفه یا مواد بازیافتی // ... ( 46 ) او که خود جنایت های سیاستمداران را با گوشت و پوست لمس کرده است در قطعه ای به نام « لبخندها » ،  خنده های کثیف سیاسی را به سخره می گیرد : « ... سیاستمدارها باید لبخند بزنند . / لبخند نشان می دهد که روحیه شان را نباخته اند / هر چند بازی پیچیده است و منافعشان مغایر هم ، / نتیجه اش نامعلوم / همیشه این تسکین دهنده است / هنگامی که دندان ها یکدست سفید و صمیمانه باشد . .. » ( 47 )

دو – جنگ :

پیروزی جای خودش / اما شکست ها را ببین / تیرهایی که به خطا رفته اند / و تلاش هایی که از سر گرفته می شوند ! ... ( 48 ) بعد از هر جنگی / کسی باید ریخت و پاش ها را جمع کند . / نظم و نظام / خود به خود برقرار نمی شود .//  کسی باید آوارها را از جاده ها کنار بکشد / تا ماشین های پر از جسد / عبور کنند . .. ( 49 )

سه – نفرت :

ببینید هنوز هم چابک است / چقدر خوب مانده / نفرت در سده ی ما ... // .... آیا لازم است که بگوییم چند سرود ساخته . / چند صفحه ی تاریخ را شماره گذاری کرده / چند میدان و استادیوم را / با فرشی از آدم ها پر کرده ... ( 50 )

چهار – بی اخلاقی :

... چیزی حیوانی تر از وجدان پاک / در سومین سیاره ی خورشید وجود ندارد . ( 51 )

پنج – ناامنی :

... خوشبخت ؟ بدبخت ؟ / این مطرح نیست . / در نامه ها هنوز می توانست درد دل هایی کند ، / مطمئن از این که در بین راه باز نمی شوند . / هنوز می توانست یادداشت های روزانه ی دقیق و صادقانه ای بنویسد ، / بی آنکه بترسد هنگام بازجویی آنها را از دست بدهد ... ( 52 )

شش – وحشی گری :

... در ما بیگانگی و وحشی گری ست / که پوست به زحمت آن را پوشانده / جهنم بافت های داخلی در ماست / آناتومی پر شور ... ( 53 )

و به این ترتیب او از جهانی گلایه می کند که جهان او هست و جهان او نیست : « قرار بود این قرن بیستم ما بهتر از قبل باشد / دیگر فرصت نمی کند این را ثابت کند / سال های اندکی از آن مانده / سلانه سلانه پیش می رود / نفسش به شماره افتاده ... » ( 54 )

***

با شیمبورسکا می توانید سوار هواپیما شوید و به جهان کوچک زیر پایتان لبخند بزنید ، می توانید به میان مردم بروید و از مشکلاتشان بپرسید ... و می توانید با کسی که دوستش دارید چای بنوشید و شعر بخوانید اگر چه « به هنگام این قرارهای مخفی عاشقانه حتی چای به سختی دم می کشد ... »

پاورقی :

1 – از شعر سنگ قبر 2 و 3 – از شعر داستانی که آغاز شده 4 – از شعر راه آهن 5 – از مصاحبه با روزنامه ی کارگزاران 6 – از مقدمه ی کتاب عکسی از یازده سپتامبر 7 – از مصاحبه با روزنامه ی گاردین ( به نقل از روزنامه ی کارگزاران ) 8 – از شعر بعضی ها شعر را دوست دارند 9 – از شعر امکانات 10 – از شعر سنگ قبر 11 – از شعر زندگینامه نویسی 12 –از شعر داستانی که آغاز شده 13 – از شعر عشق در نگاه اول 14 – از شعر امکانات 15 – از شعر ممنون – بنویس 16 – از مصاحبه با روزنامه ی کارگزاران 17 و 18 – از شعر هیچ چیز دو بار اتفاق نمی افتد 19 – از شعر اندیشیدن 20 – از شعر روابط سری با مرده ها 21 – از شعر اعاده ی حیثیت 22 – از شعر بدون اغراق درباره ی مرگ 23 – از شعر تشییع جنازه 24 – از شعر امکانات 25 – از شعر دستپاچگی 26 - از مصاحبه با روزنامه ی کارگزاران 27 – از مصاحبه با تلویزیون لهستان 28 – از سخنرانی در آکادمی سوئد 29 – از شعر بعضی ها شعر را دوست دارند 30 – از سخنرانی در آکادمی سوئد 31 – از مقدمه ی کتاب آدم ها روی پل 32 - از مصاحبه با روزنامه ی کارگزاران 33 –از مصاحبه با تلویزیون لهستان به نقل از مقدمه ی کتاب عکسی از یازده سپتامبر به نقل از روزنامه ی کارگزاران 34 – از شعر بازار معجزه ها 35 – از شعر دستپاچگی 36 –از شعر بعضی ها شعر را دوست دارند  و 37 و 38 و 39 – از شعر شب شعر یک شاعر  40 – از شعر بازار معجزه ها 41 – از شعر اندیشیدن 42 – از شعر آدم ها روی پل 43 – از شعر زیادی 44 – از شعر منظره ای با یک دانه ی شن 45 – رجوع شود به : شعر داستانی که آغاز شده 46 – از شعر بچه های این دور و زمانه 47 – از شعر لبخندها 48 – از شعر بدون اغراق درباره ی مرگ 49 – از شعر پایان و آغاز 50 – از شعر نفرت 51 – از شعر ستایش منفی بافی در مورد خود 52 – از شعر خانه ی شخصیتی بزرگ 53 – از شعر پیاز 54 – از شعر انقراض قرن

منابع و مآخذ :

1 -      آدم‌ها روی پل، ویسواوا شیمبورسکا ، ترجمه‌ی «مارک اسموژنسکی – شهرام شیدایی – چوکا چکاد»، نشر مرکز، ۱۳۷۶

2 -      عکسی از یازده سپتامبر، ویسواوا شیمبورسکا ، ترجمه‌ی «ایونا نوویسکا – علیرضا دولتشاهی»، انتشارات بال، ۱۳۸۳

3 – روزنامه ی کارگزاران ، 26 اسفند 86

4 – تارنمای « پاگرد »

5 -  تارنمای « سیب گاز زده »

6 - تارنمای « روزنامه ی گاردین »

7 - تارنمای « ویکی پدیا »